| „Gliwickie Metamorfozy"
–
Stowarzyszenie na Rzecz Dziedzictwa
Kulturowego Gliwic |
| |
Dzielnice Gliwic
Czechowice
|
|

|
|
|

|
www.gliwiczanie.pl
|
|
|
|
|
|
|
Nie zachował się dokument lokacyjny wsi, nie wiadomo więc
kiedy miejscowość została założona, natomiast po raz pierwszy
nazwa Czechowice pojawia się w wykazie dziesięcin episkopatu wrocławskiego
Liber fundationis
episcopatus Wratislaviensis,
którego treść znamy
jedynie z odpisów. Dokument ten datowany jest na rok 1305. Jedna z
wersji pochodzenia nazwy Czechowice,
mówi o hutnikach szkła z Czech, którzy w XIV wieku zbudowali tu kościół.
|
|
|
|
|
|
|

Mapa z
1750 roku |
|
|
|
|
|
|
W średniowieczu istniała samodzielna parafia, po tym jednak
jak kościół przekazano protestanckiej gminie w Ziemięcicach, w
Czechowicach od 1550 roku nie rezydował na stałe kapłan. Po
1629 roku Czechowice przyłączono do parafii w Łabędach. Po kościele
pozostały jedynie ruiny, a obraz św. Jerzego trafił do dworu.
|
|
|
|
|
|
|
W swojej ostatniej woli w 1811 roku, baron Jan Welczek zobowiązał
swojego syna by z części otrzymanego spadku wybudował w
Czechowicach kaplicę. Z zachowanych w Archiwum Państwowym w
Gliwicach listów wynika, że już w 1823 roku przystąpiono do budowy
tzw. „kaplicy polnej” (Feldkapelle).
W jednym z listów czytamy: Kaplicę tę we wsi Czechowice nie chcemy budować dla publicznych zebrań
i publicznej modlitwy, lecz tylko by ona istniała i by była pamiątką
i wyrazem pobożnego pragnienia barona von Welczek. Już dawno kiedyś
istniał tu kościół, lecz obecnie mieszkańcy tej wioski z nikąd
nie mogą słyszeć dźwięku dzwonu wzywającego ich do modlitwy
porannej, południowej oraz wieczornej. Kaplica ta ma być poświęcona
św. Janowi Nepomucenowi i ma stanowić jedno tylko pomieszczenie dla
prywatnej modlitwy o wielkości 12 na 9 łokci, zaś w niej zawieszony
będzie tylko obraz św. Jerzego. Co do reszty zaś w sprawie
zawieszenia dzwonu, dzwonienia i utrzymania kaplicy wg przepisów
przesłanych nas się zobowiąże.
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
Kaplicę ostatecznie zbudowano w latach 1824–1825
przy drodze na teren folwarku barona, ok.
200 m
od miejsca gdzie kiedyś stał kościół. Wzniesiono ją z łamanego
kamienia polnego i nakryto dwuspadowym dachem. Za patrona obrano św.
Jana Nepomucena oraz św. Jerzego patrona wioski i starego kościoła.
W kaplicy umieszczono drewnianą figurę św. Jana Nepomucena z
dwoma puttami i obraz św. Jerzego. Obok kapliczki kolator wzniósł
domek dla jednego z poddanych, który zobowiązany był tam do pracy
dzwonnika. Po 1900 roku Czechowice otrzymały nową kaplicę św.
Jana Nepomucena (istniejącą do dnia dzisiejszego). Stara kaplica
nie była już używana, dzwon oddano dla kaplicy na Przyszówce.
Jeszcze po ostatniej wojnie można było podziwiać tę kaplicę i
domek stojący obok. Później umieszczono tam magazyny dworskie.
Dziś nie ma po nich śladu.
|
|
|
|
|
|
|
 |
 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|

|

|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
Wspomniany dzwon jest prawdopodobnie jednym z najstarszych
dzwonów w Gliwicach. Pochodzi z kościoła w Dębieńsku Wielkim,
skąd został przeniesiony przez hrabiego Welczka do Czechowic, a
następnie do kaplicy na Przyszówce. Jest na nim napis:
IN
HONOREM BB
IOANNIS
BAPT :
ET IOSEPHI
ILLVSTRISSIMVS:
DD
. IOAN.
BERNARDVS
WELCZEK
. LIB.
BARO
DE
MAGNO
DVBENSKO:
ET
PETERSDORF
. CVM ILLMA
SVA CONSORTE DD
MRA
IOSEPHA
BARO:
NISSA
DE WELCZEK
NATA COMITISSA
DE BERTHOLD
FIERI
FECERVNT
. 3697 .
Co
oznacza (w tłumaczeniu ks. dra Piotra Góreckiego):
Ku
czci świętych Jana Chrzciciela i Najjaśniejszego Józefa
Szlachetny Pan Bernard Welczek, baron z Dębieńska Wielkiego i
Szobiszowic z Najjaśniejszą swoją żoną Szlachetną Panią Marią
Józefą baronową Welczkową z domu hrabiną Bertholdową
ufundowali. 3697
[powinno być prawdopodobnie: 1697]
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
Na skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Kolejowej
i Strzelców Bytomskich, które kiedyś było skrzyżowaniem ważnych
traktów, ustawiono tzw. Bożymękę.
Krzyż ten został postawiony prawdopodobnie na miejscu dawnego
krzyża drewnianego, który widnieje na mapie Czechowic z 1817 roku.
W tym to właśnie miejscu kończyły się wtedy zabudowania wsi Schechowitz.
Ostatnim domem we wsi była karczma znajdująca się na rozdrożu
obok krzyża. Wg ustnej tradycji, został on ufundowany w 1896 roku
przez rodzinę Wosieck. Na krzyżu nie ma daty budowy, jest
natomiast sygnatura kamieniarza F.
Nowak
Gleiwitz.
Krzyż jest jednym z okazalszych w okolicy – ma 4,8m wysokości,
wykonany został z piaskowca i ustawiony na ceglanym fundamencie.
Początkowo nie był malowany, o czym świadczy warstwa patyny, później
malowano go na różne kolory. W
trakcie usuwania farby dokonano odkrycia. Na przedniej ścianie, pod
grotą Matki Boskiej, odnaleziono zatarty cementem napis w języku
niemieckim: Herr
gib
der deutschen
Heimat
Frieden!.
(Panie daj niemieckiej ojczyźnie pokój ). Napis ten jest
wykuty w kamieniu pięknym gotyckim krojem pisma i pierwotnie
pokryty był czarną farbą.
Napis ten został ukryty pod warstwą
cementu prawdopodobnie w 1945 roku, w trakcie akcji „odniemczania”
tych terenów. Na szczęście nie został on skuty, lecz starannie
zabezpieczony przetrwał ponad 50 lat. Prawdopodobnie to wówczas
zaczęto malować powierzchnię Krzyża farbą.
Po oczyszczeniu z wielu warstw farby i innych
zanieczyszczeń, krzyż został scalony, ubytki uzupełnione a całość
zabezpieczona przed wpływami atmosferycznymi.
Prace
renowacyjne zostały wykonane w 2004 roku staraniem okolicznych
mieszkańców. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
Przy głównym skrzyżowaniu dróg,
obok kapliczki znajduje się pomnik poświęcony ofiarom wojen światowych.
Pierwotny pomnik z lat międzywojennych, poświęcony ofiarom I
wojny został zniszczony –
obecny
został tu ustawiony przez mieszkańców Czechowic. |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|

|

|
|
|
|
|
|
|
Gliwiczanie najlepiej znają Czechowice
za przyczyną znajdującego się tu ośrodka wypoczynkowego nad jeziorem powstałym w
dawnym wyrobisku kopalni piasku.
Z przebogatym materiałem zdjęciowym
i historią tego miejsca można się zapoznać na stronie www.bagry.republika.pl |
|
|
|
|
|
|

|
|
|
|
|
|
|
Już w 1925 roku istniało tu
„dzikie”
kąpielisko. |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|

|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
Pierwsza wzmianka o prowadzeniu nauki w Czechowicach znajduje się w
raporcie wizytacyjnym z 1679 roku. Do II połowy XIX wieku dzieci
chodziły do szkoły znajdującej się w Łabędach przy kościele
p.w. NMP.
24 sierpnia 1857 Królewski Zarząd Szkolnictwa w Opolu wydał
zezwolenie na budowę szkoły w Czechowicach. Budowę zakończono w
1863, pierwszy nauczyciel Franz Polonius wprowadził się w grudniu
1863 a naukę rozpoczęto w styczniu 1864 roku. W kwietniu 1873 roku
szkoła liczyła 160 uczniów i podjęto decyzję o jej rozbudowie.
Dobudowano wtedy część piętrową. Przez jakiś czas w części
parterowej mieściła się polska szkoła mniejszościowa.
Sale w szkole były duże, ale ciemne. Ogrzewano je piecami węglowymi,
ubikacje były na podwórku. W 1968 roku podjęto decyzję o budowie
nowej szkoły, stary budynek po gruntownej przebudowie w 2007 roku
(m.in. zlikwidowano piętro, kształt dachu itp) mieści obecnie ośrodek
kultury. |
|
|
|
|
|
|

|
|
|
|
|
|
|

|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

|
|
|
|
|
|
|

|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
„Waldschloss”
–
dawniej znajdowała się tu restauracja, w której odbywały się
nawet przedstawienia teatralne. |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|

Wigilia
dla dzieci |
|
|
|
|
|
|
Jak wszędzie,
działała tu również straż pożarna |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
Stare pocztówki
|
|
|
|
|
|
|

|

|
|
|
|
|
|
|
 |
 |
|
|
|
|
|
|
Rodzinne zdjęcia z Czechowic |
|
|
|
|
|
|

Bracia
Antoni, Tomasz i Jan Galonska z Czechowic wraz z żonami. 1932 r. |
|
|
|
|
|
|
W Muzeum w
Gliwicach nie ma żadnych przedmiotów związanych z Czechowicami.
Na rysunku
poniżej miecz, naczynie gliniane i czekan żelazny. Odkryte zostały
w 1879 roku w okolicach obecnej ulicy Strażackiej. Najpierw
przechowywane w Bytomiu, potem w Königlische Museum Für
Völkerkunde (Berlin). Na tym samym stanowisku znaleziono też
popielnicę ze szczątkami ludzkimi. Informacje te pochodzą z
Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP 96/44).
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Materiały
źródłowe:
Andrzej
Szelka, 700-lecie Czechowic, www.czechowicer.eu
ks.
Piotr Górecki, O kaplicy polnej i perypetiach z nią związanych,
www.czechowicer.eu
ks.
Piotr Górecki; Ród hrabiów von Welczek i ich
sakralne fundacje na ziemi gliwickiej od końca
XVII do I poł. XIX
wieku;
Gliwice 2009
www.nepomuk.pl
Andrzej
Szelka, Krzyż na ulicy Kolejowej, www.czechowicer.eu
Ernst
Kloss, Herbert Rode, Wilhelm Steps, Hilde Eberle; Die
Bau- und Kunstdenkmäler
des
Kreises Tost-Gleiwitz,
Breslau 1943
www.bagry.republika.pl
www.kuria.gliwice.pl
Zdjęcia
archiwalne:
zbiory
Andrzeja Szelki
www.czechowicer.eu
www.bagry.republika.pl
Der
Oberschlesiche Wanderer
Oberschlesien
im Bild, Śląska Biblioteka Cyfrowa
wikipedia
Zdjęcia
współczesne:
Andrzej
Szelka
Małgorzata
Malanowicz
Opracowanie: Małgorzata Malanowicz
|
|